ISVW - Hotel | Internationale School voor Wijsbegeerte

De (ver)troost(ing) van de filosofie

Zondag 3 juni 2012

Aanvang 10.30 uur - einde 17.00 uur.

Docent: Miriam van Reijen

De stoïcijnse filosofie werd wel een 'troostfilosofie' genoemd, vanwege haar nadruk op innerlijke kracht, onafhankelijkheid en onkwetsbaarheid in voor- en tegenspoed. Ze lijkt dan ook vooral heel bruikbaar voor slaven, armen en zieken. Maar tegelijk waren juist rijke en belangrijke mensen als Seneca en keizer Marcus Aurelius bekende stoïcijnen. Niemand is immers ooit verzekerd van het uitblijven van ziekte, verbanning, oorlog en dood van geliefden. Nog altijd bewijst deze geesteshouding haar diensten, zoals 20e eeuwse getuigenissen uit concentratiekampen en van personen als Nelson Mandela en de Dalai Lama laten zien. Als blijkt dat een bepaalde geesteshouding zelfs bij extreme omstandigheden effect kan hebben, dan zal ze dat toch zeker ook bij kleine tegenslagen en alledaagse ongemakken. Dat is precies wat Alain de Botton in zijn boek De troost van de filosofie laat zien. En het is niet vreemd dat de helft van de door hem behandelde filosofen uit de Oudheid komt: Socrates, Epicurus en Seneca. Van elke filosoof laat hij zien hoe diens filosofie kan helpen bij een concreet alledaags probleem: Socrates helpt tegen impopulariteit, Epicurus tegen geldzorgen en Seneca tegen alle frustraties.
De titel van zijn boek verwijst naar het boek van Boëthius (480 – 526), die wel de laatste Romeinse of de eerste christelijke filosoof wordt genoemd. In de gevangenis schreef hij zijn bekende boek De vertroosting van de filosofie. Het verschil tussen Boëthius' opvatting en die van Alain de Botton zou je kunnen omschrijven als het verschil tussen de opvatting dat filosofie op één manier troost kan geven, de christelijke, middeleeuwse weg, het 'grote verhaal' van het ware geloof, tegenover de moderne idee dat er allerlei kleine verhalen zien, ofwel vele wegen die naar Rome leiden. Na de Oudheid slaan we dan ook 1000 jaar Middeleeuwen over, en gaan naar de moderne tijd, ingeluid door Montaigne, wiens filosofie volgens De Botton helpt tegen onmacht. Tot slot blijkt juist de als aards-pessimist beschouwde vrouwenhater Schopenhauer te helpen tegen liefdesverdriet en de nihilist Nietzsche tegen alle moeilijkheden die nog over zijn gebleven.

Boek: Alain de Botton, De troost van de filosofie. Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2000 (nieuwe goedkope herdruk 2012, 12,50)

Over de docent

Miriam van Reijen

Miriam van Reijen (1946) doceerde jarenlang aan verschillende universiteiten en hogescholen. Zij is bestuurslid van de Vereniging Het Spinozahuis en van de Vereniging voor Filosofische Praktijk (VFP). Zij schreef o.m. Filosofie en hulpverlening (1984), Filosoferen over emoties (1995), en trad op als redacteur/auteur van het boek Emoties. Van stoïcijnse apatheia tot heftige liefde (2005; 2e dr. 2007). In de reeks Denkers verscheen haar monografie Spinoza – De geest is gewillig, maar het vlees is sterk (2008; 3e druk 2009). In 2010 promoveerde ze op Het Argentijnse gezicht van Spinoza – Passies en politiek.

Momenteel verzorgt zij als hoofddocent een basisopleiding Filosofie in de Praktijk op de ISVW in Leusden.

Lees hier een interview met Miriam van Reijen.

Toegang en aanmelden

Arrangement 1: € 117,50 (voor opleidingsdag, reader, lunch, koffie/thee).

Aanmelden

In het scherm dat u krijgt te zien, graag uw gegevens invullen en uw cursus en arrangement kiezen.

Digitale leeromgeving 

Na aanmelding krijgt u toegang tot de digitale leeromgeving. Hier treft u:
- Teksten en leesadvies. (Niet bij iedere conferentie of cursus worden teksten gelezen.)