ISVW - Hotel | Internationale School voor Wijsbegeerte

Zesde Landelijke Werkconferentie Moreel Beraad

Moreel Beraad en het Managen van Ethiek

maandag 29 november 2010

Internationale School Voor Wijsbegeerte te Leusden

Introductie  

Op 29 november wordt in de Internationale School voor Wijsbegeerte te Leusden de Zesde Werkconferentie Moreel beraad gehouden. Het programma van deze conferentie vormt het eerste deel van een tweeluik. Bij de volgende werkconferentie zal in plaats van het 'managen van ethiek', de nadruk komen te liggen op 'de ethiek van het management'.

Het programma heeft een sterk interactief karakter. In plaats van plenaire voordrachten vol theoretische gezichtspunten, ligt alle nadruk op praktijkervaringen, gepresenteerd in een tweetal parallelsessies en een groot aantal workshops. De variëteit aan thema's biedt aan zowel degenen die hun eerste schreden zetten op het gebied van de instellingsethiek, als aan wie wat meer gevorderd zijn, alle gelegenheid kennis te nemen van de laatste ontwikkelingen.

Doelgroep

Al diegenen die in zorgorganisaties betrokken zijn of zich betrokken voelen bij het kritisch nadenken over goede (organisatie van) zorg, in het bijzonder zij die een rol vervullen bij het (te ontwikkelen) ethiekbeleid en bij de ontwikkeling en implementatie van Moreel Beraad. Dit zijn onder meer: managers, leden van Raden van Bestuur & Raden van Toezicht, kwaliteitsfunctionarissen, beleidsmedewerkers, leden van ethische commissies, geestelijk verzorgers, zorgverleners, behandelaren, ethici en filosofen, praktijkopleiders, en overige geïnteresseerden. 

Organisatie

Initiatiefnemers voor de werkconferenties zijn sinds jaar en dag Bert Molewijk (VUmc/GGNet), Hans van Dartel (Universiteit Leiden) en Menno de Bree (UMC Groningen). De overige leden van de programmacommissie zijn Mariël Kanne (Hogeschool Utrecht), Noks Nauta (NVAB), Froukje Weidema (VUmc/ GGNet) en Mariëtte Surquin (VUmc/GGNet). De conferentie is verder ontwikkeld in samenwerking met het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport en het Landelijk Platform Moreel Beraad.

 

Programma

 09.30 Ontvangst en inschrijving
10.00 Opening door Menno de Bree (UMC Groningen)
10.05 Plenaire inleiding Linda Dauwerse (VUmc) 'Ethiek in zorgorganisaties: ontwikkelingen in de praktijk'
10.25 Vragen en discussie
10.30 Eerste ronde parallelsessie 1 en 2: 'De kunst van het managen van ethiek'
11.30 Tweede ronde
12.30 Lunchpauze
13.45 Workshopronde 1
15.00 Pauze
15.15 Workshopronde 2
16.30 Plenaire afsluiting Innovation pitch *
17.00 Einde * Tijdens de innovation pitch heeft u 2 minuten de tijd om de overige deelnemers enthousiast te maken voor uw ideeën over, visie op of aanpak van moreel beraad of ethiek in de instelling. Aanmelden niet nodig, voorbereiden kan ter plekke.

Deelprogramma ochtend Parallelsessie 'De kunst van het managen van ethiek'

Het ochtendprogramma bestaat uit twee parallelle sessies die twee keer zullen worden gegeven. Tussen de twee rondes wisselen de sprekers en voorzitter van zaal. Iedere deelnemer participeert dus in beide sessies.  

Parallelsessie 1
Dubbelpresentatie van Frans Kamsteeg (hoofd Kenniscentrum GGNet: geestelijke gezondheidszorg) en Maria Schonewille (directeur Medisch Centrum Leeuwarden: ziekenhuiszorg), die ingaan op hun ervaringen en dilemma's met 'het managen van ethiek in hun zorginstelling', en die al doende daarover een speciale visie hebben ontwikkeld. Voorzitter: Bert Molewijk.
 

Parallelsessie 2
Panelsessie waarin, in nauwe interactie met het publiek, stellingen aan de orde zullen komen die betrekking hebben op het managen van ethiek in zorginstellingen. Ook vragen uit het publiek staan ter discussie. Het panel bestaat uit vijf leden, die allen ervaring hebben met het implementeren en voeren van moreel beraad in hun eigen zorgorganisatie: 
• Hans Goeman, voormalig voorzitter Raad van Bestuur RIBW Nijmegen & Rivierenland en voormalig bestuurslid GGZ Nederland;
• Walter van Bennekom, geneesheer-directeur Yulius voor Geestelijke Gezondheid in Dordrecht en 'motor' achter Reflectie op goede zorg in deze organisatie;
• Theo de Zwart, medisch ethicus, ambtelijk secretaris Stuurgroep Ethiek en adjunct programma directeur Palliatieve Zorg Alysis Zorggroep;
• Ger Peijs, voormalig directeur Land van Horne, ouderenzorg; Nel Bartlema, extern deskundige commissie ethiek Steinmetz | De Compaan (gehandicaptenzorg) en humanistisch geestelijk raadsvrouw in het Zaans Medisch Centrum [onder voorbehoud] Voorzitter: Mariël Kanne.  

 

 Deelprogramma middag Workshops

 R o n d e 1 Over het voeren van moreel beraad
1. Moreel beraad voor beginners. Door Menno de Bree (UMC Groningen). Deze workshop biedt wat de titel belooft: een introductie in moreel beraad voor beginners: wat is het, wat kun je ermee, wat niet, en wat heb je ervoor nodig? Moreel beraad moet je vooral doen, dus we gaan zeker ook even oefenen.

2. Het 7 fasenmodel voor het voeren van moreel beraad. Door Eite Veening en Mirjam Plantinga (UMC Groningen). Onze training 'gespreksleider moreel beraad' is geënt op het idee dat elk moreel beraad is op te delen in 7 fasen. Deze fasen structureren het beraad en beschrijven de competenties die zijn vereist om de rol van gespreksleider (of deelnemer) te vervullen. Het model kan altijd worden toegepast onafhankelijk van de gespreksmethodiek die wordt gehanteerd.

3. Emoties en moreel beraad: de kunst om het goede te doen. Door Dick Kleinlugtenbelt (GGNet). Emoties zijn een integraal onderdeel van morele oordeelsvorming. Daarom verdienen ze een plaats in het morele beraad. Die krijgen ze vaak niet toebedeeld. Hoe ga je als gespreksleider om met emoties? Hoe geef je ze hun welverdiende plaats? Dat thema staat centraal in deze workshop.

 Thema b Moreel beraad: voor wie en waarom

4. Ethiek in bedrijf: Medewerkersbetrokkenheid bij het organiseren van moreel beraad. Door Froukje Weidema (Vrije Universiteit/GGNet), Tonnie Mensink en Chantel Wormer (GGNet). Medeverantwoordelijkheid voor de organisatie van moreel beraad verhoogt de betrokkenheid van medewerkers. In de regel is moreel beraad de zaak van een enkele enthousiaste functionaris. In deze workshop wordt ingegaan op methodes om de aandacht systematisch te vergroten.

5. Doet de cliënt wel mee? Over de noodzaak en (on)mogelijkheden van cliëntenparticipatie bij moreel beraad. Door Leonard van Wijk, Nel Appelmelk en Maurits Niers (GGNet). Vanuit de perspectieven van hulpverleners en cliënten en op geleide van concrete ervaringen bij GGNet, spreken deelnemers met elkaar over de pro's en contra's van cliëntenparticipatie aan het moreel beraad. Hoe dienen we het cliëntenperspectief zijn plaats te geven?

6. Ethiek in richtlijnen. Moreel beraad bij dilemma's rond arbeid en gezondheid. Door Noks Nauta (Nederlandse Vereniging van Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde). Zorgprofessionals en arbeidsprofessionals worden beiden geconfronteerd met dilemma's in de sfeer van arbeid en gezondheid. Hoe moeten ze hiermee omgaan? In hoeverre helpen richtlijnen en specifieke ethische paragrafen in die richtlijnen?

Thema c De beleidscontext v a n moreel beraad

7. Ethiek, gemanaged door de overheid? Door Petra Engels (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport). Hoe de overheid ethiek managet (of niet)? Verkenning aan de hand van een concreet invoertraject en (eventueel) de weg van wetgeving.

8. Tussen 'blueprint' en 'flow'. Over de onmogelijke opgave van commissies ethiek. Door Hans van Dartel (Universiteit Leiden). Gebaseerd op ervaringen uit de praktijk en aanwijzingen uit de literatuur werken de deelnemers met elkaar aan werkzame programma's voor commissies en werkgroepen ethiek: wat zijn succesvolle opties? Waar liggen valkuilen?

9. Ethiek in de zorg: meer dan moreel beraad alleen. Door Ben van Remmerden (Medisch Centrum Leeuwarden). De ervaringen uit Medisch Centrum Leeuwarden maken duidelijk dat een breed ethiekbeleid de beste garantie geeft voor de koppeling van ethiek aan het kwaliteitsbeleid en de professionaliteit in de zorg.

10. Moreel beraad en de identiteit van zorginstellingen. Door Marije Stegenga en Thijs Tromp (Reliëf). Waar sta je voor als zorgorganisatie? Welke waarden staan centraal? Hoe geef je er handen en voeten aan? Dat zijn vragen waar bestuurders en managers antwoord op proberen te geven. In deze workshop wordt aan de hand van concrete projecten toegelicht hoe dat kan.   

11. Workshop Socratische Intervisie door Arthur d' Ansembourg en Sjoerd Hoornstra. Socratische Intervisie is een gezamenlijk - op consensus georiënteerd - onderzoek. In deze 'socratische' vorm van intervisie worden deelnemers uitgenodigd om elkaar zorgvuldig en precies te bevragen, in afwijking van andere benaderingen waarin snelheid centraal staat. De methode is vooral geschikt voor ethische reflectie en de workshop geeft de gelegenheid om een vragende houding te ontwikkelen. Deelnemers leren wat de gemeenschappelijke waarden en deugden zijn en hoe die verschillend uitwerken in de argumenten die zij aandragen.

 

 Ronde 2 Thema a Over het voeren van moreel beraad

12. Zelf gespreksleider worden. Door Margreet Stolper (Vrije Universiteit). De Moreel Beraad Groep van het VUmc verzorgt al enkele jaren trainingen voor gespreksleiders moreel beraad. In deze workshop meer over de achtergronden en opzet van dit programma.

13. Management en moreel beraad: een intervisiemethode voor reflectie op het werk van het management. Door Mariël Kanne (Hogeschool van Utrecht). Moreel beraad hoeft zich niet te beperken tot de vragen van de primaire zorg. Ook voor het management is ethische reflectie in toenemende mate een must. In deze workshop wordt een eenvoudige intervisiemethode C quick and messy', niet 'quick and dirty') gepresenteerd.

14. Meditatie, reflectie en ethiek: noodzakelijke voorwaarden voor goede zorg? Door Theo Niessen (Fontys Hogeschool). Meditatie wordt in theorie en praktijk amper in verband gebracht met ethiek en ethische reflectie. Een gemiste kans. In deze workshop kunnen de deelnemers ervaren wat meditatie kan betekenen voor de verdieping van de reflectie en de verbetering van praktijken.

Thema b Moreel beraad: voor wie en waarom (zie voor omschrijving: ronde 1)

15. Medewerkersbetrokkenheid bij het organiseren van moreel beraad en ethiek.

16. De cliënt doet mee met moreel beraad?

17. Ethiek in richtlijnen. Moreel beraad bij dilemma's rond arbeid en gezondheid bij het toepassen van richtlijnen.

Thema c De beleidscontext van moreel beraad (zie voor omschrijving: ronde 1)

18. Overheid en ethiekbeleid.

19. De onmogelijke opgave van commissies ethiek.

20. Ethiek in de zorg moet meer zijn dan moreel beraad alleen.

21. Moreel beraad en de identiteit van zorginstellingen.

Praktische zaken

Locatie
De conferentie vindt net als vorige keren plaats in de Internationale School voor Wijsbegeerte te Leusden, Dodeweg 8, 3832 RD Leusden. Tel. 033 - 465 07 00 (www.ISVW.nl). Klik hier voor een routebeschrijving

Kosten
De kosten voor deelname aan deze werkconferentie bedragen € 190,00 per persoon. Dit bedrag is inclusief lunch, koffie, thee en borrel.

Inschrijven en betaling
Inschrijving via moreelberaad@ggnet.nl 
Er zijn nog enkele plaatsen. Inschrijving geschiedt in volgorde van aanmelding en betaling. Na ontvangst van uw inschrijfformulier per email of per fax en de machtiging per post, krijgt u per email de bevestiging van deelname aan de werkconferentie. Inschrijving verplicht tot betaling. Bij verhindering is restitutie niet mogelijk, wel kan iemand anders in uw plaats deelnemen.

Inschrijven voor de workshops
Inschrijven voor de workshops vindt plaats bij binnenkomst op de dag van de Werkconferentie. Zij die vroeg komen, hebben dus de meeste keuze in workshops.

Informatie
Voor meer informatie kunt u terecht bij het secretariaat van het Platform Moreel Beraad. Contactpersoon: Mariëtte Surquin E-mail adres: moreelberaad@ggnet.nl Fax: 05 75 58 08 73 Telefoon: 05 75 58 07 90 of 06-13 84 64 24