ISVW - Hotel | Internationale School voor Wijsbegeerte

Basisopleiding Systematiek van de filosofie

Overzicht van de vijf weekendcurssussen
Docent: Jan Flameling

AANMELDEN

Betrouwbare kennis

Kennisleer, wetenschapstheorie en taal filosofie
9 en 10 oktober 2010

Gastdocent: Bert Keizer

De eerste stap naar een betrouwbaar wereldbeeld is de vraag naar de betrouwbaarheid van onze kennis. Kennistheorie is de kerndiscipline van de filosofie. Het vermijden van vergissing, misverstand en leugen vergt duizelingwekkend onderzoek naar de werking van de kenvermogens: zintuigen, geheugen, verbeeldingskracht, verstand, oordeelsvermogen en rede. Is zintuiglijke kennis principieel bedrieglijk of is het juist de basis van alle waarheid? Hoe betrouwbaar is onze kennis van de materiële wereld? Wat is de status van mentale fenomenen? Om te beginnen wordt de verhouding tussen kenleer en ontologie, die het denken in de klassieke Oudheid en de Middeleeuwen bezighield, besproken. Aan de hand van het rationalisme en het empirisme wordt een overzicht geschetst van de belangrijkste gedachten over kennistheorie in de 17e en 18e eeuw.

Vanaf de 19e eeuw hebben de wetenschappen zich losgemaakt van de filosofie, maar de fundamentele filosofische vragen over het verschijnsel wetenschap zijn gebleven. Vragen naar principes en methodes van wetenschapsbeoefening, naar de grenzen tussen natuur-, levens- en geesteswetenschap en naar de reikwijdte van wetenschappelijke kennis als geheel worden onderzocht in de wetenschapsfilosofie. De Wiener Kreis, Karl Popper, Paul Feyerabend, Thomas Kuhn en Michel Foucault hebben intrigerende antwoorden geformuleerd.

Het medium van kennis en wetenschap is taal. Taal is het voertuig van de rede. In de 20ste eeuw heeft de ‘linguistic turn’ getoond dat veel onwaarheid in feite berust op duister taalgebruik. Iedere vraag naar betrouwbare kennis zou eigenlijk moeten beginnen met de vraag: ‘Wanneer is een uitspraak eigenlijk zinnig?’

Het goede handelen

Ethiek
20 en 21 november 2010

gastdocent: Prof. Dr. Frans Jacobs

De vraag ‘Hoe te leven?’ is een zaak voor iedereen persoonlijk, maar is vanaf het begin ook één waar de filosofie zich mee bezighoudt. Door de eeuwen heen zijn er door filosofen verschillende antwoorden gegeven op de vraag naar het goede handelen. In de deugdenethiek draait het om het geleidelijk ontwikkelen van een goede levenshouding. De verstandige mens weet het juiste standpunt te kiezen tussen onbezonnen uitersten - moed ligt tussen roekeloosheid en lafheid. De plichtethiek zoekt rationeel verantwoorde morele principes van waaruit het eigen leven vrij vormgegeven kan worden. Het ‘utilisme’ toetst een morele daad aan het nut ervan. Richt mijn daad kwaad aan? Hoeveel mensen worden gelukkig door mijn handelen? In de 20ste eeuw wordt -na de Holocaust- door Levinas een radicaal andere benadering voor ethische kwesties voorgesteld. ‘Luisteren naar het gelaat van de Ander’ hoort het uitgangspunt te zijn.

De rechtvaardige samenleving

Politieke theorie en rechtsfilosofie
22 en 23 januari 2011

Gastdocenten: Prof. Dr. Hans Achterhuis en Leon Heuts

Is politiek louter een spel om de macht, of zijn wij in staat tot hogere doelen – zoals een rechtvaardige samenleving? De juiste verhouding tussen macht en rechtvaardigheid is de kernkwestie van de politiek sinds de Oude Atheners een democratische ‘publieke ruimte’ inrichtten, waar ze zich niet alleen als ‘mens’ konden uitlaten over het goede leven, maar ook als ‘burger’ over het goede samenleven. In de 20ste eeuw wordt deze ‘Aristotelische’ benadering nieuw leven ingeblazen door Hannah Arendt en Martha Nussbaum. In het spoor van het Verlichtingsdenken en de opvattingen van Karl Marx wordt tevens de mogelijkheid van een radicale verandering van de maatschappelijke machtverhoudingen op verschillende wijzen door Jürgen Habermas en Michel Foucault geanalyseerd.

Aan de hand van drie invloedrijke theorieën over politiek – liberalisme, communitarisme en republikanisme – wordt de Anglo-Amerikaanse benadering gepresenteerd. De vraag: Houdt vrijheid in dat de overheid zich helemaal niet met het leven van burgers mag bemoeien, of zijn we pas vrij als wij ons met de overheid bemoeien? levert verschillende antwoorden op. Maar ook de opvattingen van Machiavelli, Hobbes en Carl Schmitt zullen de revue passeren. Tot slot zal Hans Achterhuis -bij een breed publiek bekend vanwege zijn behandeling van maatschappelijke en politieke vraagstukken in vele artikelen en boeken- een lezing houden. 

Het schone en verhevene

Esthetica en kunstfilosofie
2 en 3 april 2011

Gastdocent: Henk Oosterling

Met de expositie van zijn readymades heeft Marchel Duchamp laten zien dat de criteria ‘mooi’ en ‘lelijk’ niet van toepassing hoeven te zijn op de moderne kunst. Moderne kunstwerken zijn veel meer dan een streling voor de zintuigen: ze leveren commentaar, roepen op tot radicale vernieuwing en revolutie, provoceren, bekritiseren de al te gerationaliseerde moderne tijd – of omarmen haar juist, roepen op tot spirituele bezinning, of zijn louter ironisch, speels en vrolijk.

Hoe moeten we nu het kunstwerk begrijpen? De esthetica is van oudsher de leer van de schoonheid, maar met de verandering van de kunst is haar terrein veel breder geworden: reflectie op de rol die kunst speelt in de samenleving. Toch zijn de klassieke begrippen die de esthetica hanteert om schoonheid te beschrijven allerminst verouderd. Mimèsis (nabootsing), expressie, symbool en vorm zijn enkele van de elementen die essentieel zijn om inzicht te krijgen in de creatie en receptie van het kunstwerk.

Er zal dan ook aandacht zijn voor het klassieke standpunt over schoonheid, de moderne reflectie over de betekenis en het belang van kunst en voor de opvattingen van Nietzsche en Heidegger. Tot slot zal Henk Oosterling een lezing houden over de hedendaagse Franse ‘filosofie van de kunst’.

Het menselijke in de mens

De grote verhalen bleken niet groot genoeg
21 en 22 mei 2011

Gastdocent: Prof. Dr. Heleen Pott 

Ken u zelve! Hoe zullen wij ooit de wereld kennen als wij niet weten wie wij zijn? In de filosofische antropologie gaat het -vanaf het begin- om ultieme existentiële vragen als: wat is onze plaats in het kosmische gebeuren? Wat maakt mensen tot mensen? Hoe is de verhouding tussen lichaam, ziel en geest? Is de mens een gemeenschapswezen?

De mens is, zoals Vondel dichtte, ‘engelsheid en diersheid dooreen’, een tussenwezen tussen engelen en vee. De hedendaagse filosofie -zowel in existentiefilosofische als in neurofilosofische gedaante- beantwoordt deze vragen op overeenkomstige wijze. De mens is een levend wezen dat gekenmerkt wordt door het vermogen zichzelf te begrijpen, voor wie lijflijkheid en emoties even wezenlijk is als ons tijd- en plaatsloos denkvermogen en dat in betrekkingen of sferen leeft.

Gedurende het weekeinde zullen de opvattingen van hedendaagse continentale en Anglo-Amerikaanse filosofen als Heidegger, Merleau-Ponty, Ricoeur, Sloterdijk, Taylor, Dennett en Damasio worden besproken. De mogelijke implicaties van deze opvattingen voor levenskunst komen eveneens ter sprake. Tot slo zal Heleen Pott een lezing houden waarin zijn een post-humanistische interpretatie van de plaats van de mens in de kosmos presenteert.

De cursussen zijn ook apart te volgen.

Speciaal voor de deelnemers aan de Basisopleiding is er op zondagmiddag studiebegeleiding.
Examendag en uitreiking certificaat op 25 juni 2011

Kosten

Voor de gehele basisopleiding

Arrangement 1
€ 1276,00 (5 weekeinden cursus met leesinstructie, koffie/thee, lunchbuffetten, diners incl. 2 drankjes, examendag met certificaat)

Arrangement 2
€ 1476,00 (arrangement 1 + eigen hotelkamer en ontbijtbuffet)

Voor een afzonderlijk gevolgd weekeinde

Arrangement 1
€ 223,00 (cursus, koffie/thee, lunchbuffetten, diner incl. 2 drankjes)

Arrangement 2
€ 263,00 (arrangement 1 + eigen hotelkamer en ontbijtbuffet)

Vrienden krijgen korting

AANMELDEN