ISVW - Hotel | Internationale School voor Wijsbegeerte

Schoon denken

praktisch filosoferen over kunst VFP

zaterdag 19 november 2010, 10.30-17.30 uur. 

VFP/ISVW conferentie

 

la vie des_murs, Silvia BenschopHet goede, het ware en het schone zijn belangrijke begrippen in de filosofie sinds Plato. Tijdens deze themadag gaan we uit van het schone en komen zo ook in gesprek over het goede en het ware. Kunst en kunstenaars zullen als inspiratiebron dienen om samen vragen over kunst, denken en leven te onderzoeken. Bestaat er bijvoorbeeld zoiets als immorele kunst? En wat wil dit kunstwerk ons zeggen? En wat zegt dat over ons? De deelnemers zetten hun eigen denkkunst in tijdens de workshops en leren over de kunst van het leven. Zo worden kunst, denken en leven samengebracht in de filosofische praktijk.

Deze themadag zal openen met een lezing van Katja Rodenburg over de dialoog tussen filosofie en kunst. Daarna zal er een debat zijn met het publiek aan de hand van prikkelende stellingen. Na de lunch en een korte socratische wandeling kunt u zelf aan de slag in verschillende workshops geïnspireerd door een kunstenaar of kunstwerk. Onder meer het Socratisch gesprek, moreel beraad en filosofische levenskunst komen aan bod bij het zelf werken aan de kunst van het denken en leven.

Programma 

10.00   Inloop, ontvangst en koffie

10.30   Welkom en lezing Katja Rodenburg

11.45   Debat

12.30   Lunch en filosofische wandeling

13.45   Workshops 1

15.00   Koffiepauze

15.30   Workshops 2

17.00   Borrel

Lezing ‘Filosofie en kunst: een dialoog met hindernissen.’

Het gesprek tussen filosofie en kunst kent een levendige geschiedenis. Natuurlijk hebben ze elkaar veel te bieden, maar als het zo uitkomt, maken ze ook misbruik van elkaar. In deze inleiding verkennen we die intense relatie, met alle ‘ups’ en ‘downs’. Want op welk moment eindigt de filosofie en begint de kunst? Wat houdt ‘esthetica’ nu precies in?

We staan ook stil bij het te pas en te onpas gebruikte woord ‘levenskunst’. Wat bedoelde Nietzsche nu echt met zijn gedachte om ‘van je leven een kunstwerk te maken’?

Katja Rodenburg is filosoof en gespecialiseerd in de esthetica, de filosofie van de kunst. Zij werkt als leiderschapsadviseur en tentoonstellingencurator en publiceert diverse boeken rond filosofie en kunst, waaronder Armando en de melancholie van het scheppen (d’jonge Hond/WBooks). Zie voor meer informatie haar weblog: www.antheiablossoms.wordpress.com.

Workshop ‘Het esthetische aspect van levenskunst.’

 De filosofie als een manier van leven is dankzij het werk van Hadot en Foucault tot levenskunst verheven als vorm en inhoud van de filosofische praktijk. In deze workshop wil ik het esthetische aspect van levenskunst thematiseren. Vaak blijft dit aspect onderbelicht bij een definiëring van het begrip “levenskunst” en wordt al snel de wending naar de moraal filosofie gemaakt. Een esthetisch invulling van het leven is echter een onmiskenbaar onderdeel van de filosofische praktijk. Het brengt een gerichtheid op schoonheid en stijl met zich mee die zich onttrekt zich aan de gangbare moraal van goed en kwaad en ruimte geeft voor innerlijke rust en authenticiteit, zoals ook kunstenaars die vaak nastreven. Maar wat is dan het verschil tussen een esthetische en een filosofische praktijk? In deze workshop geef ik een korte inleiding op levenskunst i.h.a. en problematiseer ik de esthetische kant van het begrip, waarop we ons vervolgens zullen richten op werk van Joseph Beuys met de vraag of dit een goed voorbeeld van levenskunst is. We benaderen deze vraag aan de hand van filmpjes en afbeeldingen van het werk van Beuys. We zullen zien dat diens sociale plastiek ons begrip levenskunst op de proef stelt en de betekenis van de reflexieve provocatie als invulling van het esthetische aspect van levenskunst exploreren.

Peter Harteloh

Peter Harteloh is filosoof. Hij is gepromoveerd op de kwaliteit van zorg. Hij werkt als filosofisch consulent te Rotterdam en als wetenschappelijk onderzoeker. 
 

Workshop ‘Kunst maakt leven tot kunst.’

Schilderijen reiken beelden aan, die als het ware licht werpen op de eigen ervaringen en zo onderdeel worden van je eigen levensverhaal of zoals sommigen nu zeggen: het kunstwerk van je eigen leven. Je kunt naar een schilderij kijken als een uiting van een bepaalde schilder, die daar een bepaalde bedoeling mee had. Als kunstkenner probeer je dan te achterhalen wat die schilder met dat kunstwerk heeft willen zeggen. Als je het schilderij van Chagall nauw­keurig bestudeert en je leest zijn autobiografie “Mijn Leven” dan herken je allerlei scènes, die verwijzen naar zijn eigen leven. Je plaatst het beeld in het leven van Chagall.

Marc Chagall, De strijd met de engel.

Marc Chagall. De strijd met de engelDeze workshop is echter geen college kunstgeschiedenis. Je krijgt een aantal schilderijen te zien waaruit je een keuze maakt. Welk schilderij, welk beeld spreekt jou aan? Wat spreekt jou dan aan? De vraag die we willen beantwoorden is of je het beeld kunt plaatsen in je eigen levensverhaal en welke ervaringen dat dan oproept. Die ervaringen wisselen we met elkaar uit. En op één verhaal gaan we dieper in. Waar draait het nu precies om in dat verhaal. Wat is voor de verteller de betekenis van dat verhaal en hoe verhoudt zich dat tot het gekozen schilderij. Tenslotte krijgt elke deelnemer de kans in het kort iets te zeggen over de ervaringen, die het door hem of haar gekozen schilderij oproept en kort zijn of haar verhaal te vertellen. We gaan met elkaar in gesprek op basis van eigen ervaringen en beleving en dus niet als kunstkenner die zich beroept op externe kennis en autoriteiten.

Maximaal 8 deelnemers.

Jan van der Born is psycholoog en Socratisch gespreksleider. Hij was 35 jaar werkzaam in het onderwijs HBO-Social Work. Dit schilderij van Chagall beeldt een scène uit die een belangrijk thema vormt in zijn levensverhaal, de strijd van Jacob met de Engel. Jacob houdt er twee dingen aan over, een ontwrichte heup en mankheid, maar hij wordt ook gezegend en krijgt een nieuwe naam: Israël, je hebt met God en mensen gestreden en hebt gewonnen.

'Zoal het hoort', proeve van praktische kunstinterpretatie.

De workshop opent met een uitvoering van één van de vier eigengereide composities: ‘Zoals Het Hoort; compositie voor trombonesolo, herdershond en zangeres’. In deze compositie stelt René zich op in het middelpunt van de macht. De compositie toont hoe onze samenleving wordt beheerst door toezicht, hoe onze lichamen tot in alle vezels worden ingekapseld en hoe onze hoofden worden gedresseerd. ‘Zoals Het Hoort’ is een confronterende voorstelling over de waanzin van macht en de machtzin van waan. 

Als uitgangspunt bij het vervolg van de workshop staat Gadamer’s opvatting dat iedere kunstervaring een confrontatie is tussen twee werelden, die van het kunstwerk en die van de toeschouwer. Vragen die we in de eerste fase stellen zijn niet-kritische vragen van de orde van 'Wat hebben we eigenlijk gezien?' In een tweede fase wordt dit van commentaar voorzien. Commentaren op kunstwerken moeten altijd een aanwijzing zijn van aspecten en elementen van het werk die door de commentator als belangrijk worden geacht. Een dergelijk commentaar kan getoetst worden door het naast het kunstwerk te leggen. Daarom zullen soms fragmenten van de compositie opnieuw gespeeld worden om commentaren te toetsen. De workshop wordt afgesloten met een interpretatie van 'Zoals Het Hoort' aangezien we geloven dat ieder kunstwerk pas haar voltooiing vindt in de toeschouwer.

René van HarenRené van Haren is trombonist en filosoof, prijswinnaar van de SNS-Literatuurprijs 2002 en genomineerd voor de LUX d’Or Filmprijs 2008.Hij vormt universele thema's om tot confronterende, rauwe multimedia­voorstellingen. Momenteel treedt hij op met 'vier eigengereide composities’.  

Socratisch Gesprek ‘Wat maakt dat een kunstwerk zeggingskracht heeft?’

David HockneyAls we een tentoonstelling bezoeken, een roman lezen of een concert beluisteren dan maken we regelmatig kennis met werken die ons iets te zeggen hebben. Onduidelijk is waarom sommige werken een sterke zeggingskracht hebben en andere niet. In deze workshop gaat het niet zozeer om het kunstwerk als instrument voor zelfkennis. Het kunstwerk zelf staat centraal en we onderzoeken waarom sommige werken zeggingskracht hebben. We doen dat aan de hand van een aantal afbeeldingen van kunstwerken. Wat zien en ervaren we als we kijken naar deze werken? Het gesprek heeft een socratisch karakter en nodigt uit om elkaars ervaringen en opvattingen te bevragen in het licht van de uitgangsvraag.

Maximaal 12 deelnemers.

David Hockney, Le parc des sources, 1970.

Arthur d'Ansembourg is filosoof en werkzaam in het volwassenen onderwijs, voornamelijk met cursussen esthetica en kunstfilosofie. Hij gaat uit van wat filosofen door de geschiedenis heen te zeggen hebben over schoonheid en kunst en gaat na hoe die opvattingen een rol spelen in het werk van kunstenaars en in de publicaties van sommige kunsthistorici. Daarnaast begeleidt hij socratische gesprekken en geeft hij dilemma-trainingen.

Moreel beraad, Immorele kunstwerken en schoon denken.

In de workshop wordt een ‘immoreel kunstwerk’ getoond. Het ‘immorele kunstwerk’ dient als voorbeeld om een onderzoek te doen naar de relatie tussen het immorele in kunstwerken en het schone denken. Wat roept het kunstwerk op aan immoraliteit? Zit er ook schoonheid in het kunstwerk? Wat is die schoonheid? Hoe verhoudt zich het immorele in het kunstwerk tot schoon denken? Zijn het tegenstellingen die (on)overbrugbaar zijn? Om welk soort tegenstelling gaat het? Of zijn er in het kunstwerk grenzen overschreden?

In de workshop gaan we in eerste instantie op zoek naar de vraag die de kwestie in het voorbeeld van het ‘immorele kunstwerk’ het best raakt. Nadat we diverse vragen geïnventariseerd en vergeleken hebben, kiezen we een vraag. Die vraag wordt vervolgens onderzocht.

Sally Man: what remains

Sally Mann, ’What Remains’, 2000 – 2004.  

Dick Kleinlugtenbelt is socioloog, filosoof/ethicus en auteur. Hij verzorgt trainingen gespreksleider moreel beraad en geeft op diverse plekken lezingen en cursussen op het gebied van levenskunst, ethiek, socratische gespreksvoering en vriendschap. Hij is auteur van een tweetal boeken op het gebied van levenskunst, ‘Mensbeelden en levenskunst’ (2005) en ‘Levenskunst. Bevriend raken met jezelf en de ander’ (2010). 

Entree

Conferentie, koffie/thee, lunch: €95,- Voor leden van de VFP (en één introducé) €60,- Studenten €30,-

Klik hier om aan te melden: AANMELDEN. In het scherm dat u krijgt te zien, graag uw gegevens invullen en uw cursus kiezen. 

Voor meer informatie:   Reinskje Talhout (talhout@planet.nl, 030-2932556)

http://www.verenigingfilosofischepraktijk.nl

http://www.isvw.nl

 la vie des murs, Silvia Benschop

Foto’s ‘La vie des murs’ copyright Silvia Benschop.