ISVW - Hotel | Internationale School voor Wijsbegeerte

Doel en centrale vraagstellingen

Doel en programma van het symposium

Het symposium is een platform waar professionals in gesprek kunnen gaan met filosofen die werkzaam zijn in de praktijk zoals: filosofische consulenten, socratische gespreksbegeleiders, dilemmatrainers en bedrijfsethici. Tijdens het symposium worden twee plenaire lezingen gehouden en vinden een aantal parallelle workshops plaats.

De moderne arbeidsutopie: arbeid als zelfontplooiing èn middel tot welvaart en welzijn.

Al bijna een halve eeuw is in onderwijs, in organisaties en in media de leidende gedachte dat het goed organiseren van arbeid tegelijkertijd kan leiden tot het bereiken van collectieve economische doelen (welvaart), collectieve sociale doelen (welzijn) èn persoonlijke doelen (zelfontplooiing). Deze gedachte noemt men wel de moderne arbeidsutopie.

Postmoderne tijd: spanningsveld tussen zelfontplooiing en economische vooruitgang

In de tegenwoordige, postmoderne tijd is de moderne arbeidsutopie onder spanning komen te staan. Individuen laten zich bij beroepskeuze en arbeidsinzet vaak leiden door de belofte dat arbeid een voertuig zal zijn voor zelfontplooiïng. Arbeid is dan veel minder een economische noodzaak als wel een middel tot het ontwikkelen van een passende eigen identiteit. Aangezien zelfontplooiing niet gebonden is aan werktijden leidt deze zienswijze ertoe dat de grenzen vervagen tussen tussen arbeid en vrije tijd. De moderne communicatietechnologie versnelt deze ontwikkelingen door het faciliteren van flexibel werken.

Naast deze individuele ontwikkelingen krijgen arbeidsorganisaties steeds meer te maken met internationale concurrentiedruk en beperkte financiële speelruimte. Om hier het hoofd aan te kunnen bieden worden maatschappelijke binding en persoonlijke ontplooiing dienstbaar gemaakt aan economische vooruitgang. Organisaties zetten steeds vaker persoonlijke drives in om mensen te bewegen tot nog meer efficiëntie en nog harder werken, zoals persoonlijke targets en bonussen. De afgelopen tijd heeft duidelijk laten zien dat targets en bonussen naast verhoogde werkdruk eenvoudig kunnen leiden tot morele dilemma’s (banken) en vervreemding. Wat bijvoorbeeld te denken van een bedrijf dat een training over “zelfvertrouwen” geeft aan mensen die worden ontslagen door datzelfde bedrijf?

Praktijk en vooronderstellingen van het postmoderne arbeidspanningsveld

Het spanningsveld tussen zelfontplooiing en economische vooruitgang, ofwel de tegenstrijdigheid tussen people en profit, heeft volgens postmoderne filosofen een ideologisch karakter. Zo werpt Alain de Botton in “Ode aan de Arbeid” (2009) nadrukkelijk de vraag op waarom we werk een zo belangrijke plaats geven in ons leven en onze identiteit daaraan willen ontlenen.